Hòa giải là một chế định quan trọng trong tố tụng dân sự; là một trong các thủ tục tố tụng quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ, việc về dân sự tại Toà án. Hòa giải trong vụ án dân sự là hoạt động tố tụng do tòa án tiến hành. Sau khi thụ lý vụ án, để giải quyết vụ án tòa án tiến hành giải thích pháp luật, giúp đỡ các đương sự giải quyết mâu thuẫn, thỏa thuận với nhau về việc giải quyết các vấn đề của vụ án dân sự tranh chấp. Hoạt động này của tòa án được gọi là hòa giải trong vụ án dân sự.
1. Khái niệm về hoà giải trong tố tụng dân sự
Hoà giải là một phương thức giải quyết xung đột, tranh chấp giữa các bên có liên quan với nhau với sự tham gia, hỗ trợ của bên thứ ba trung lập và không liên quan với tranh chấp.
Mục đích của hoà giải là hướng tới việc giải quyết xung đột, tranh chấp một cách tự nguyện, hoà hoãn, tiết kiệm thời gian, hàn gắn mối quan hệ và hạn chế những xung đột khác phát sinh.
Hoà giải trong tố tụng dân sự được quy định tại Điều 10 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 như sau:
“Điều 10. Hòa giải trong tố tụng dân sự
Tòa án có trách nhiệm tiến hành hòa giải và tạo điều kiện thuận lợi để các đương sự thoả thuận với nhau về việc giải quyết vụ việc dân sự theo quy định của Bộ luật này.”
2. Phạm vi hoà giải trong tố tụng dân sự
Phạm vi hòa giải trong tố tụng dân sự là các tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án được quy định tại các Điều 26 (những tranh chấp dân sự), Điều 28 (những tranh chấp về Hôn nhân gia đình), Điều 30 (những tranh chấp về kinh doanh, thương mại), Điều 32 (những tranh chấp về lao động) của BLTTDS 2015.
Thành phần tham gia hòa giải được quy định tại Điều 209 BLTTDS 2015, gồm: Thẩm phán chủ trì phiên họp; Thư ký tòa ghi biên bản cuộc họp; các đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của đương sự; người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, người phiên dịch (nếu có). Ngoài ra, còn có chủ thể liên quan đến lĩnh vực Lao động, Hôn nhân và gia đình.
3. Nguyên tắc tiến hành hoà giải
Nguyên tắc tiến hành hoà giải được quy định tại Điều 205 BLTTDS 2015 như sau:
“Điều 205. Nguyên tắc tiến hành hòa giải
1. Trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án, Tòa án tiến hành hòa giải để các đương sự thoả thuận với nhau về việc giải quyết vụ án, trừ những vụ án không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được quy định tại Điều 206 và Điều 207 của Bộ luật này hoặc vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn.
2. Việc hòa giải được tiến hành theo các nguyên tắc sau đây:
a) Tôn trọng sự tự nguyện thoả thuận của các đương sự, không được dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực, bắt buộc các đương sự phải thoả thuận không phù hợp với ý chí của mình;
b) Nội dung thoả thuận giữa các đương sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.”
Thủ tục hoà giải được tiến hành sau thụ lý và trước khi mở phiên toà xét xử vụ án đối với những vụ án có thể tiến hành hoà giải. Nếu hoà giải thành, vụ án sẽ không cần phải trải qua xét xử sơ thẩm, phúc thẩm và nhiều thủ tục khác, tiết kiệm được nhiều thời gian và chi phí.
Các bên tiến hành hoà giải, thương lượng một cách tự nguyện, thiện chí và nội dung thoả thuận không được trái với quy định của pháp luật, đạo đức xã hội.
4. Vụ án dân sự không được hoà giải và vụ án dân sự không hoà giải được
Theo Điều 206 BLLTDS 2015, những vụ án dân sự không được hoà giải bao gồm:
– Yêu cầu đòi bồi thường vì lý do gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước.
– Những vụ án phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
Theo Điều 207 BLTTDS 2015, những vụ án dân sự không tiến hành hòa giải được bao gồm:
– Bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt;
– Đương sự không thể tham gia hòa giải được vì có lý do chính đáng;
– Đương sự là vợ hoặc chồng trong vụ án ly hôn là người mất năng lực hành vi dân sự;
– Một trong các đương sự đề nghị không tiến hành hòa giải.
Vụ án dân sự không được hoà giải là những vụ án về bản chất của tranh chấp đó không thể được tiến hành hoà giải. Ví dụ, nguyên tắc của hoà giải là nội dung thoả thuận của các bên không được trái với pháp luật, đạo đức xã hội, nên đối với những vụ án phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội nội dung tranh chấp đã ngay từ đầu đã không đảm bảo nguyên tắc tiến hành hoà giải nên không thể được tiến hành.
Vụ án dân sự không hoà giải được là những vụ án về bản chất của tranh chấp có thể được tiến hành hoà giải nhưng do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan mà không được tiến hành.
Hoài Anh
Trên đây là chia sẻ của Luật Emerald về “Hoà giải trong tố tụng dân sự”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.