Hoa lợi là một trong những nội dung quan trọng của chế định về tài sản trong Bộ luật dân sự năm 2015. Để có cái nhìn sâu sắc hơn về các quy định liên quan đến hoa lợi. Qúy bạn đọc hãy cùng Luật Emerald tìm hiểu qua tình huống sau nhé!
Tình huống như sau:
A thấy đàn bò của B đang gặm cỏ ở bên đường gồm một bò đực và một bò cái (đang mang thai) rất ưng ý A nên quyết định hỏi mua của B với giá bò đực là 20 triệu và bò cái là 25 triệu. Sau đó A cọc trước 5 triệu.
Do không đến lấy được bò và sợ B bán cho người khác, A nhờ người báo cho B và chồng đủ 40 triệu đồng còn lại.
Sau đó, A có đến để lấy bò thì B thông báo bò đực đã chết do húc nhau với bò khác và bò cái thì đã đẻ ra bê con. A yêu cầu B giao cho lại bò cái và con bê đồng thời B phải trả lại 20 triệu đồng. B không đồng ý cho rằng A chỉ mua bò đực và bò cái nên chỉ giao lại bò cái không giao bê con và trả lại 20 triệu đồng.
Luật Việt Á Âu xin có các bình luận, chia sẻ như sau:
1. Bê con có được xác định là hoa lợi hay không?
Điều 109 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về hoa lợi, lợi tức như sau:
Hoa lợi là sản vật tự nhiên do tài sản mang lại. Thông thường những sản vật này có tính chất hữu cơ, chẳng hạn như: cây ra quả, bò đẻ con,…
Lợi tức thường là những khoản lợi thu được từ việc khai thác tài sản, thường được trị giá thành một khoản tiền nhất định. Ví dụ: khai thác căn nhà để cho thuê nhận là tiền thuê nhà từ khách hàng,…
Như vậy, bê con là sản vật tự nhiên sinh ra từ tài sản gốc là bò mẹ. Do đó, bê con được xem là hoa lợi. Lại nói thêm, bê con này cũng có thể được xem là lợi tức nếu như được đem đi cho thuê hay một hình thức khai thác khác để thu lợi thì sẽ sinh ra lợi tức.
2. Quyền sở hữu đối với hoa lợi, lợi tức được xác định như thế nào?
Về nguyên tắc, hoa lợi, lợi tức được sinh ra từ tài sản gốc ban đầu nên chủ sở hữu của tài sản gốc cũng là chủ sở hữu của hoa lợi, lợi tức hoặc do các bên thỏa thuận, kể từ thời điểm có được hoa lợi, lợi tức đó (Điều 224 BLDS 2015).
Đối với tài sản mua bán, quyền sở hữu đối với tài sản phát sinh kể từ thời điểm tài sản được chuyển giao. Trường hợp tài sản chưa được chuyển giao mà phát sinh hoa lợi, lợi tức thì hoa lợi, lợi tức thuộc về bên có tài sản chuyển giao, trừ trường hợp có thỏa thuận khác (Điều 161 Bộ luật dân sự năm 2015).
3. Trong trường hợp này, B có bắt buộc phải giao bê con cho A hay không?
Khoản 2 Điều 161 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp tài sản chưa được chuyển giao mà phát sinh hoa lợi, lợi tức thì hoa lợi, lợi tức thuộc về bên có tài sản chuyển giao, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”.
Áp dụng quy định này vào hai tình huống trên ta thấy có thể xảy ra hai trường hợp:
Nếu A nhìn thấy bò cái có thai nên mới quyết định mua, trong khi đó B cũng bán bò cái với giá cao hơn vì bò cái có thai, thì có thể ngầm hiểu giữa A và B đã xuất hiện một sự thỏa thuận, một hợp đồng được thực hiện bằng lời nói và hành vi. Do đó, trường hợp này rơi vào trường hợp có thỏa thuận khác theo như quy định nêu trên, vì thỏa thuận ban đầu là mua bò cái đang có thai tức là mua bò mẹ và cả bê con trong bụng nên dù chưa có sự chuyển giao tài sản thì B vẫn phải giao bò cho A theo như thỏa thuận ban đầu. Tuy nhiên, trong trường hợp này, nếu bò cái mất cái thai và không thể đẻ ra bê con, thì rủi ro liên quan đến cái thai do A chịu.
Nếu tại thời điểm mua A không biết bò cái đang có thai và B không đề cập đến việc bò cái đang có thai. Cả hai bên không có thỏa thuận hay trao đổi gì về việc có thai của bò mẹ. Trong trường hợp này, A chuyển tiền cho B nhưng A chưa đến nhận hàng, do đó, bò đực và bò cái đang mang bầu được xem là tài sản chưa được chuyển giao. Chính vì thế, khi bê con được sinh ra, nó thuộc về B (bên có tài sản chuyển giao) theo như quy định nêu trên. Chính vì lẽ đó, bê con là tài sản của B nên B không phải giao bê con cho A.
4. Bò đực chết, B có trách nhiệm phải bồi thường cho A hay không?
Khoản 1 Điều 162 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định: “Chủ sở hữu phải chịu rủi ro về tài sản thuộc sở hữu của mình, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”.
Căn cứ theo khoản 1 Điều 161 Bộ luật dân sự năm 2015 có nêu: “Thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản thực hiện theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan; trường hợp luật không có quy định thì thực hiện theo thỏa thuận của các bên; trường hợp luật không quy định và các bên không có thỏa thuận thì thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản là thời điểm tài sản được chuyển giao”.
Và đồng thời khoản 1 Điều 442 Bộ luật dân sự năm 2015 cũng quy định: “Bên bán chịu rủi ro đối với tài sản trước khi tài sản được giao cho bên mua, bên mua chịu rủi ro đối với tài sản kể từ thời điểm nhận tài sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác”.
A và B không có thỏa thuận, thế nên thời điểm xác lập quyền sở hữu đối với tài sản là thời điểm bò đực và bò cái được B giao cho A, trong trường hợp này, bên A vẫn chưa được xem là chủ sở hữu của bò đực và bò cái. Bò đực húc nhau với bò khác dẫn đến chết được xem là rủi ro. Thời điểm xảy ra rủi ro trước thời điểm A đến nhận tài sản, do đó, B phải chịu trách nhiệm đối với rủi ro kể trên.
Đối với trường hợp của A, con bò đực do A chọn được xem là vật đặc định. Theo khoản 2 Điều 113 quy định: “Vật đặc định là vật phân biệt được với các vật khác bằng những đặc điểm riêng về ký hiệu, hình dáng, màu sắc, chất liệu, đặc tính, vị trí”, con bò do A chọn có những tính cách, tình trạng sức khỏe, đặc điểm nhận biết,… hoàn toàn khác biệt với những con bò khác nên phù hợp với quy định nêu trên.
Do vậy, căn cứ theo khoản 1 Điều 356 Bộ luật dân sự năm 2015: “Trường hợp nghĩa vụ giao vật đặc định không được thực hiện thì bên bị vi phạm có quyền yêu cầu bên vi phạm phải giao đúng vật đó; nếu vật không còn hoặc bị hư hỏng thì phải thanh toán giá trị của vật”. A có quyền yêu cầu B phải giao đúng con bò đã chọn ban đầu, nếu B không giao được do con bò đã chết thì B phải thanh toán giá trị của con bò cho A.
Tóm lại, khi mua tài sản là động vật hay cây ăn trái mà thời điểm đó con vật đó đang mang thai hay cây đang giai đoạn kết quả khi mua hàng mà người bán có yêu cầu trả thêm tiền do con vật đang mang thai hay cây đang có quả thì lưu ý nên chuyển giao tài sản ngay. Tránh trường hợp như A trong tình huống này, mua bò cái vì bò cái đang có thai nhưng chưa nhận hàng ngay xém nữa là trả thêm tiền cho bê con nhưng không được nhận bê con!
Nhựt Anh
Trên đây là bình luận, chia sẻ của Luật Emerald về “Xử lý thế nào khi bán bò mẹ đẻ bê con? – Một tình huống pháp lý về hoa lợi”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.