Trong đại đa số trường hợp khi nhắc đến một người đã chết thì chúng ta sẽ nghĩ tới người đó chết về mặt sinh học. Tuy nhiên, một người là đã chết còn được xác định dưới góc độ pháp lý, thông qua tuyên bố của Tòa án có thẩm quyền. Vậy một người như thế nào bị Tòa án tuyên bố là đã chết? Để hiểu rõ hơn về vấn đề này theo quy định của pháp luật, quý bạn đọc hãy cùng Luật Emerald tìm hiểu nhé.
1. Các trường hợp có thể yêu cầu Tòa án tuyên bố một người đã chết
Theo quy định tại Điều 71 BLDS 2015, người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án ra quyết định tuyên bố một người là đã chết trong trường hợp sau đây:
– Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là người đó còn sống;
– Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
– Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
– Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống, thời hạn này được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó.
Trường hợp không xác định được ngày có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng, nếu không xác định được ngày, tháng có tin tức cuối cùng thì thời hạn này được tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng.
Dựa vào quy định trên, có thể thấy rằng quy định pháp luật về tuyên bố một người đã chết khác với khái niệm chết sinh học. Việc Tòa án tuyên bố một người đã chết có nghĩa là người đó đã chết về mặt pháp lý, tức là chấm dứt các quan hệ pháp lý của người đó. Quyết định này dựa trên các điều kiện cụ thể, không nhất thiết phải có bằng chứng về cái chết về mặt sinh học.
2. Quyết định tuyên bố một người là đã chết
Khi người có quyền, lợi ích liên quan muốn yêu cầu Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì họ phải nộp đơn yêu cầu cho Tòa án, kèm theo đơn yêu cầu thì người yêu cầu phải gửi kèm theo các tài liệu, chứng cứ để chứng minh người bị yêu cầu tuyên bố là đã chết thuộc các trường hợp theo quy định của BLDS 2015.
Thời hạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu:
– 20 ngày sau khi thụ lý đơn yêu cầu: Toà án ra quyết định thông báo tìm kiếm thông tin người bị yêu cầu tuyên bố đã chết. Thời hạn thông báo tìm kiếm là 04 tháng, kể từ ngày đăng, phát thông báo lần đầu tiên.
– 10 ngày kể từ ngày hết hạn thông báo: Toà án mở phiên họp xét đơn yêu cầu. Nếu chấp nhận đơn thì ra quyết định tuyên bố một người đã chết.
Khi Tòa án ra quyết định tuyên bố một người là đã chết thì trong quyết định đó Tòa án phải xác định ngày chết của người đó.
Lưu ý: Quyết định của Tòa án tuyên bố một người là đã chết phải được gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người bị tuyên bố là đã chết để ghi chú theo quy định của pháp luật về hộ tịch.
Hậu quả pháp lý khi tuyên bố một người là đã chết:
– Về quan hệ nhân thân: Khi quyết định của Tòa án tuyên bố một người là đã chết có hiệu lực pháp luật thì quan hệ về hôn nhân, gia đình và các quan hệ nhân thân khác của người đó được giải quyết như đối với người đã chết về mặt sinh học.
– Về quan hệ tài sản: Quan hệ tài sản của người bị Tòa án tuyên bố là đã chết được giải quyết như đối với người đã chết về mặt sinh học; tài sản của người đó được giải quyết theo quy định của pháp luật về thừa kế.
3. Hủy bỏ quyết định tuyên bố một người là đã chết
Khi một người bị tuyên bố là đã chết trở về hoặc có tin tức xác thực người đó còn sống thì người bị tuyên bố đã chết hoặc người có quyền, lợi ích liên quan có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố một người là đã chết. Người có yêu cầu phải nộp đơn cho Tòa án, kèm theo đơn là các tài liệu, chứng cứ chứng minh người bị Tòa án tuyên bố là đã chết trở về hoặc chứng minh xác thực là người bị tuyên bố là đã chết còn sống.
Khi Tòa án chấp nhận đơn yêu cầu của người yêu cầu thì Tòa án sẽ ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố một người là đã chết.
Lưu ý: Quyết định của Tòa án hủy bỏ quyết định tuyên bố một người là đã chết phải được gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người bị tuyên bố là đã chết để ghi chú theo quy định của pháp luật về hộ tịch.
Hậu quả pháp lý khi hủy bỏ quyết định tuyên bố một người là đã chết:
– Về quan hệ nhân thân: Quan hệ nhân thân của người bị tuyên bố là đã chết được khôi phục khi Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố người đó là đã chết, trừ trường hợp sau đây:
+ Vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố là đã chết đã được Tòa án cho ly hôn theo quy định tại khoản 2 Điều 68 của BLDS thì quyết định cho ly hôn vẫn có hiệu lực pháp luật;
+ Vợ hoặc chồng của người bị tuyên bố là đã chết đã kết hôn với người khác thì việc kết hôn đó vẫn có hiệu lực pháp luật.
– Về quan hệ tài sản: Người bị tuyên bố là đã chết mà còn sống có quyền yêu cầu những người đã nhận tài sản thừa kế trả lại tài sản, giá trị tài sản hiện còn. Trường hợp người thừa kế của người bị tuyên bố là đã chết biết người này còn sống mà cố tình giấu giếm nhằm hưởng thừa kế thì người đó phải hoàn trả toàn bộ tài sản đã nhận, kể cả hoa lợi, lợi tức; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Mỹ Duyên
Trên đây là chia sẻ của Luật Emerald về “Yêu cầu tuyên bố một người là đã chết”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.