1. Khái niệm
Án phí là một khoản tiền mà các bên có yêu cầu trong vụ án dân sự phải nộp cho Toà án để giải quyết vụ án dân sự. Lệ phí là khoản tiền mà các bên có yêu cầu giải quyết việc dân sự phải nộp cho Toà án hoặc nộp theo quy định khác về lệ phí trong tố tụng dân sự.
Khi người yêu cầu nộp đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự, khởi kiện nộp đơn khởi kiện, người bị kiện có yêu cầu phản tố, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập thì trước khi Toà án thụ lý các yêu cầu trên, các chủ thể có yêu cầu cần phải đóng tạm ứng án phí đối với yêu cầu trong vụ án dân sự và tạm ứng lệ phí đối với các yêu cầu giải quyết việc dân sự và lệ phí khác có quy định. Khoản tạm ứng này sẽ được các bên đóng đầy đủ sau khi đã có bản án, quyết định của Toà án hoặc được hoàn trả lại tuỳ theo trường hợp cụ thể quy định trong BLTTDS 2015.
2. Căn cứ pháp lý
Theo quy định tại Điều 143 BLTTDS 2015, án phí, lệ phí, tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí được định nghĩa như sau:
– Tiền tạm ứng án phí bao gồm tiền tạm ứng án phí sơ thẩm và tiền tạm ứng án phí phúc thẩm.
– Án phí bao gồm án phí sơ thẩm và án phí phúc thẩm.
– Tiền tạm ứng lệ phí giải quyết việc dân sự bao gồm tiền tạm ứng lệ phí sơ thẩm và tiền tạm ứng lệ phí phúc thẩm.
– Lệ phí bao gồm lệ phí cấp bản sao bản án, quyết định và các giấy tờ khác của Tòa án, lệ phí nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết việc dân sự, lệ phí giải quyết việc dân sự và các khoản lệ phí khác mà luật có quy định.
3. Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí
Nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí của các đương sự được quy định tại Điều 146 BLTTDS 2015 như sau:
– Về tiền tạm ứng án phí: Nguyên đơn, bị đơn có yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập trong vụ án dân sự phải nộp tiền tạm ứng án phí sơ thẩm, người kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm phải nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí.
– Về tiền tạm ứng lệ phí: Người nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết việc dân sự phải nộp tiền tạm ứng lệ phí giải quyết việc dân sự đó, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng lệ phí.
Đối với yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn thì vợ, chồng có thể thỏa thuận về việc nộp tiền tạm ứng lệ phí, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng lệ phí theo quy định của pháp luật. Trường hợp vợ, chồng không thỏa thuận được người nộp tiền tạm ứng lệ phí thì mỗi người phải nộp một nửa tiền tạm ứng lệ phí.
Các trường hợp miễn, giảm án phí, tạm ứng án phí quý vị có thể tham khảo bài viết sau: Các trường hợp được miễn án phí
4. Nghĩa vụ phải chịu án phí dân sự sơ thẩm
Nghĩa vụ phải chịu án phí sơ thẩm của các đương sự được quy định tại Điều 147 BLTTDS 2015 như sau:
– Đương sự phải chịu án phí sơ thẩm nếu yêu cầu của họ không được Tòa án chấp nhận, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải chịu án phí sơ thẩm;
– Trường hợp các đương sự không tự xác định được phần tài sản của mình trong khối tài sản chung và có yêu cầu Tòa án giải quyết chia tài sản chung đó thì mỗi đương sự phải chịu án phí sơ thẩm tương ứng với giá trị phần tài sản mà họ được hưởng;
– Trước khi mở phiên tòa, Tòa án tiến hành hòa giải; nếu các đương sự thoả thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án thì họ chỉ phải chịu 50% mức án phí sơ thẩm quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 147 BLTTDS 2015;
– Trong vụ án ly hôn thì nguyên đơn phải chịu án phí sơ thẩm, không phụ thuộc vào việc Tòa án chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn. Trường hợp cả hai thuận tình ly hôn thì mỗi bên đương sự phải chịu một nửa án phí sơ thẩm;
– Trong vụ án có đương sự được miễn án phí sơ thẩm thì đương sự khác vẫn phải nộp án phí sơ thẩm mà mình phải chịu theo quy định tại đã nêu ở trên;
– Trường hợp vụ án bị tạm đình chỉ giải quyết thì nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm được quyết định khi vụ án được tiếp tục giải quyết theo quy định tại Điều 147 BLTTDS 2015.
5. Nghĩa vụ phải chịu án phí dân sự phúc thẩm
Nghĩa vụ phải chịu án phí phúc thẩm được quy định tại Điều 148 BTTDS 2015 như sau:
– Đương sự kháng cáo phải chịu án phí phúc thẩm, nếu Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải chịu án phí phúc thẩm;
– Trường hợp Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo thì đương sự kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm; Tòa án cấp phúc thẩm phải xác định lại nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm theo quy định tại Điều 147 của Bộ luật này;
– Trường hợp Tòa án cấp phúc thẩm hủy bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo để xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm thì đương sự kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm; nghĩa vụ chịu án phí được xác định lại khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.
6. Nghĩa vụ chịu lệ phí
Nghĩa vụ chịu lệ phí được quy định tại Điều 149 BLTTDS 2015 như sau:
– Nghĩa vụ chịu lệ phí được xác định tuỳ theo từng loại việc dân sự cụ thể và do luật quy định;
– Đối với yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn thì vợ, chồng có thể thỏa thuận về việc chịu lệ phí, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải chịu lệ phí theo quy định của pháp luật.
Trường hợp vợ, chồng không thỏa thuận được người có nghĩa vụ chịu lệ phí thì mỗi người phải chịu một nửa lệ phí.
7. Xử lý tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí
– Người đã nộp tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí phải chịu án phí, lệ phí thì ngay sau khi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật;
– Trường hợp người đã nộp tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí được hoàn trả một phần hoặc toàn bộ số tiền đã nộp theo bản án, quyết định của Tòa án thì cơ quan thi hành án đã thu tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí phải làm thủ tục trả lại tiền cho họ;
– Trường hợp việc giải quyết vụ việc dân sự bị tạm đình chỉ thì tiền tạm ứng án phí, tiền tạm ứng lệ phí đã nộp được xử lý khi vụ việc được tiếp tục giải quyết.
8. Hậu quả pháp lý trong trường hợp không thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí, tạm ứng lệ phí, án phí, lệ phí
– Trường hợp các đương sự không thực hiện nộp tạm ứng án phí, tạm ứng lệ phí đúng hạn, vụ án, vụ việc dân sự đó sẽ bị đình chỉ giải quyết;
– Trường hợp cố tình không đóng án phí, lệ phí sau khi đã có bản án, quyết định của Toà án thì có thể bị truy thu, cưỡng chế thi hành án theo Luật Thi hành án dân sự. Trường hợp nghiêm trọng còn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
Hoài Anh
Trên đây là chia sẻ của Luật Emerald về “Án phí, lệ phí trong tố tụng dân sự”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.