Quyết định khởi tố vụ án hình sự là một trong những văn bản tố tụng quan trọng trong hoạt động tố tụng hình sự. Vậy quyết định khởi tố vụ án hình sự bao gồm những nội dung gì? Quyết định này có được thay đổi hoặc bổ sung không? Để hiểu rõ hơn về vấn đề này theo quy định của pháp luật, quý bạn đọc hãy cùng Luật Emerald tìm hiểu nhé.
1. Quyết định khởi tố vụ án hình sự
Sau khi tiếp nhận tin tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thì cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành xác định có hay không có dấu hiệu của tội phạm. Khi tiến hành kiểm tra, xác minh mà cơ quan có thẩm quyền xác định được có dấu hiệu của tội phạm thì các cơ quan có thẩm quyền khởi tố trong phạm vi trách nhiệm của mình ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 154 BLTTHS 2015 thì quyết định khởi tố vụ án hình sự phải có các nội dung sau đây:
– Căn cứ khởi tố, điều, khoản của BLHS được áp dụng;
– Số, ngày, tháng, năm, địa điểm ban hành văn bản tố tụng;
– Căn cứ ban hành văn bản tố tụng;
– Nội dung của văn bản tố tụng;
– Họ tên, chức vụ, chữ ký của người ban hành văn bản tố tụng và đóng dấu.
Trường hợp Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố vụ án hình sự thì trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát phải gửi quyết định đó đến Cơ quan điều tra có thẩm quyền để tiến hành điều tra.
Trường hợp Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự thì trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định đó kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát việc khởi tố.
Trường hợp Hội đồng xét xử ra quyết định khởi tố vụ án hình sự thì trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, Tòa án phải gửi quyết định đó kèm theo tài liệu liên quan đến Viện kiểm sát cùng cấp.*
*Lưu ý: Sau khi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 có hiệu lực vào ngày 01/01/2025 thì Hội đồng xét xử sẽ không còn thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự. Do đó, kể từ ngày 01/01/2025, Hội đồng xét xử sẽ không được đưa ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.
2. Thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi vụ án hình sự
Theo quy định tại khoản 1 Điều 156 BLTTHS 2015, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát ra quyết định thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự khi có căn cứ xác định tội phạm đã khởi tố không đúng với hành vi phạm tội xảy ra; ra quyết định bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự khi có căn cứ xác định tội phạm khác còn chưa bị khởi tố.
Trường hợp Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự:
– Sau khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự thì trong vòng 24 giờ kể từ khi ra quyết định, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải gửi quyết định kèm theo các tài liệu liên quan đến việc thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự cho Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền để kiểm sát việc khởi tố.
– Trong thời hạn 03 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự và các tài liệu có liên quan của Cơ quan điều tra thì Viện kiểm sát phải xem xét, xử lý như sau:
+ Trường hợp chưa rõ căn cứ thì Viện kiểm sát phải có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung chứng cứ, tài liệu để làm rõ;
+ Trường hợp không có căn cứ thay đổi hoặc bổ sung thì Viện kiểm sát phải có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định hủy bỏ quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án. Trường hợp Cơ quan điều tra không nhất trí thì Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 161 BLTTHS 2015.
Trường hợp có căn cứ thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát có văn bản yêu cầu thì chậm nhất 03 ngày, kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu, Cơ quan điều tra phải ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, nếu như Viện kiểm sát đã yêu cầu mà Cơ quan điều tra không thực hiện thì Viện kiểm sát ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự.
Trường hợp Viện kiểm sát ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự: Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát phải gửi cho Cơ quan điều tra để tiến hành điều tra.
Lưu ý: Trường hợp qua điều tra xác định được hành vi của bị can phạm vào khoản khác của tội danh đã khởi tố thì sẽ không thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự.
Ví dụ: Quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn A về tội trộm cắp tài sản theo khoản 2 Điều 173 BLHS 2015. Tuy nhiên, trong quá trình điều tra xác định được hành vi trộm cắp của A phạm vào khoản 3 Điều 173 BLHS 2015, thì không phải ra quyết định thay đổi quyết định khởi tố vụ án hình sự.
3. Trường hợp khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại
Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại là trường hợp đặt biệt của khởi tố vụ án hình sự. Đây là trường hợp cơ quan có thẩm quyền phải nhận được yêu cầu của bị hại mới được khởi tố vụ án, nếu không việc khởi tố này là trái pháp luật.
Khởi tố vụ án theo yêu cầu của bị hại nhằm tạo điều kiện cho người phạm tội có cơ hội để khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội của mình gây ra, hạn chế gây thêm những tổn thất, mất mát về mặt tinh thần, danh dự không cần thiết đối với bị hại.
Theo quy định tại Điều 155 BLTTHS 2015, chỉ được khởi tố vụ án hình sự về các tội phạm được quy định tại khoản 1 của các Điều sau khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết:
– Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổ hại sức khỏe cho người khác (Điều 134 BLHS 2015);
– Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe cho người khác trong trạng thái bị kích động mạnh (Điều 135 BLHS 2015);
– Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (Điều 136 BLHS 2015);
– Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (Điều 138 BLHS 2015);
– Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (Điều 139 BLHS 2015);
– Tội hiếp dâm (Điều 141 BLHS 2015);
– Tội cưỡng dâm (Điều 143 BLHS 2105);
– Tội làm nhục người khác (Điều 155 BLHS 2015);
– Tội vu khống (Điều 156 BLHS 2015).
Trường hợp người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ. Tuy nhiên, nếu có căn cứ xác định được người đã yêu cầu rút yêu cầu khởi tố trái với ý muốn của họ do họ bị ép buộc, cưỡng bức thì tuy người yêu cầu đã rút yêu cầu nhưng Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án.
Lưu ý: Bị hại hoặc người đại diện của bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức.
Mỹ Duyên
Trên đây là bình luận, chia sẻ của Luật Emerald về “Quyết định khởi tố vụ án hình sự”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.