(Không di chúc)Pháp luật ghi nhận 2 hình thức phân chia di sản: chia theo di chúc và chia theo pháp luật.
I. Khái niệm chung
- Di chúc là gì?
Di chúc là sự thể hiện ý chí cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015.
- Di sản thừa kế bao gồm những gì?
Di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác (ví dụ: tài sản chung vợ chồng, tài sản chung của hộ gia đình) quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015.
- Thời điểm mở thừa kế
Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết hoặc thời điểm Toà án tuyên bố một người là đã chết.
Kể từ thời điểm này, các quyền và nghĩa vụ tài sản do ngươi chết để lại bắt đầu được xác định và phát sinh thủ tục phân chia di sản.
II. Các hình thức phân chia di sản thừa kế
Pháp luật ghi nhận 2 hình thức phân chia di sản: chia theo di chúc và chia theo pháp luật.
- Khi nào di sản được chia theo pháp luật
Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp sau:
Không có di chúc: người chết không lập di chúc trước khi qua đời.
Di chúc không hợp pháp: di chúc bị vô hiệu toàn bộ do vi phạm hình thức, nội dung hoặc người lập di chúc không tự nguyện/không đủ minh mẫn.
Người thừa kế theo di chúc không tồn tại: người hưởng thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; hoặc cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Từ chối hoặc mất quyền nhận di sản: người được chỉ định trong di chúc từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản (do có hành vi vi phạm nghiêm trọng đối với người để lại di sản).
- Trường hợp vừa chia theo di chúc, vừa chia theo pháp luật
Trong thực tế, việc kết hợp cả 2 hình thức chia di sản thường xảy ra khi:
Di chúc chỉ định định đoạt một phần di sản (phần di sản còn lại không đề cập trong di chúc sẽ được chia theo pháp luật).
Ví dụ: ông A có tài sản gồm 01 căn nhà và 02 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng. Trước khi mất, ông A lập di chúc để lại toàn bộ 01 căn nhà cho người con trai út. Trong di chúc, ông không nhắc gì đến 02 tỷ đồng.
Cách chia:
+ Căn nhà sẽ thuộc về con trai út theo đúng di chúc.
+02 tỷ đồng không được đề cập sẽ được đem chia theo pháp luật.
Nếu một phần nội dung vi phạm pháp luật (ví dụ: định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình, hoặc phần đó bị gạch xóa/không rõ ràng), thì chỉ riêng phần nội dung đó bị vô hiệu, các phần còn lại của di chúc vẫn có hiệu lực thi hành bình thường. Phần di sản liên quan đến nội dung bị vô hiệu sẽ được mang ra chia theo pháp luật.
*Lưu ý: quyền lợi của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, gồm: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con đã thành niên mà không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần di sản bằng ít nhất 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không cho họ hưởng hoặc cho hưởng ít hơn 2/3 suất đó.
III. Nguyên tắc chia di sản thừa kế theo pháp luật
- Chia theo hàng thừa kế – Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015
Khi chia theo pháp luật, di sản sẽ được chia đều cho những người thuộc cùng một hàng thừa kế:
Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Quy tắc hưởng:
- Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.
- Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
- Trường hợp người thừa kế từ chối, bị mất quyền hoặc con chưa thành niên
Nếu một người thuộc hàng thừa kế thứ nhất từ chối nhận di sản (bằng văn bản công chứng) hoặc thuộc trường hợp bị tước quyền hưởng di sản, phần di sản đó sẽ được chia đều cho những người còn lại trong hàng thừa kế đó.
Người thừa kế chưa thành niên/ mất năng lực hành vi dân sự thì người đại diện theo pháp luật (cha, mẹ, người giám hộ) sẽ thay mặt thực hiện thủ tục khai nhận/ thoả thuận phân chia di sản và quản lý thay cho đến khi họ đủ điều kiện theo quy định.
- Trường hợp Thừa kế thế vị – Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015
Nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống.
Nếu cháu cũng chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì chắt sẽ được hưởng phần di sản đó.
*Lưu ý: nghĩa vụ tài sản và các khoản nợ của người đã mất
Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản (trả nợ, nộp thuế, bồi thường…) do người chết để lại, nhưng chỉ trong phạm vi giá trị di sản mà mình nhận được.
Trên đây là chia sẻ của Luật Emerald về “Không có di chúc thì tài sản được chia như thế nào?”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.