Trong một vụ án dân sự không chỉ có nguyên đơn và bị đơn mà còn có chủ thể khác có quyền và nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Chủ thể này được gọi là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Việc đưa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vào vụ án là để trong quá trình giải quyết vụ việc bảo đảm được tính khách quan cũng như quyền lợi của chính họ và các đương sự khác. Để hiểu rõ hơn về người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự theo quy định của pháp luật, quý bạn đọc hãy cùng Luật Emerald tìm hiểu nhé.
1. Quy định pháp luật về người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
Theo quy định khoản 4 Điều 68 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự là người tuy không khởi kiện, không bị kiện, nhưng việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ nên họ được tự mình đề nghị hoặc các đương sự khác đề nghị và được Tòa án chấp nhận đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Trường hợp việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ một người nào đó mà không có ai đề nghị đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì Tòa án phải đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Như vậy, theo quy định trên người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được tham gia tố tụng trong các trường hợp sau:
– Trường hợp người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia do đương sự đề nghị. Nghĩa là, trong đơn khởi kiện mà nguyên đơn nộp cho Tòa án, nguyên đơn đã ghi tên của họ vào trong đơn tại mục người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Hoặc trong quá trình giải quyết vụ án thì đương sự đề nghị đưa họ tham gia với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Trường hợp đương sự đề nghị thì phải được Tòa án chấp nhận.
Ví dụ: Nguyên đơn và bị đơn tranh chấp với nhau phần đất mà bị đơn đang sử dụng. Nhưng trong quá trình giải quyết vụ án, bị đơn cho rằng phần đất tranh chấp mà bị đơn đang trực tiếp sử dụng là được ông X chuyển nhượng cho mình nhưng chỉ làm giấy tay. Do đó, bị đơn đề nghị Tòa án đưa ông X vào tham gia tố tụng để làm rõ phần đất tranh chấp là của ai, việc ông X đã chuyển nhượng đất cho bị đơn có đúng hay không.
– Trường hợp người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tự mình đề nghị tham gia với Tòa án. Nghĩa là, trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án, họ biết được việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ nhưng không có sự đề nghị từ các đương sự hoặc Tòa án không đưa họ tham gia vụ án dân sự thì họ có quyền đề nghị Tòa án xem xét đưa họ tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Trường hợp này cũng phải được Tòa án chấp nhận.
Ví dụ: Trong quá trình giải quyết vụ án, bà X có nghe nguyên đơn và bị đơn đang tranh chấp quyền sử dụng đất và đang được Tòa án giải quyết. Tuy nhiên, phần đất tranh chấp đã được bị đơn trước đó đem cầm cố cho bà X để vay một số tiền. Vì vậy, nguyên đơn đòi lại đất này là ảnh hưởng tới quyền lợi của bà nên bà X làm đơn gửi Tòa án đề nghị đưa bà tham gia tố tụng trong vụ án để đảm bảo quyền lợi của bà X.
– Trường hợp người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được Tòa án đưa vào tham gia tố tụng. Đây là trường hợp khi giải quyết vụ án đương sự không đề nghị đưa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng hoặc không có ai đề nghị với Tòa án đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Nhưng Tòa án nhận thấy rằng việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ nên Tòa án đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Ví dụ: B bán nhà cho A, A đã thanh toán đầy đủ tiền và B cũng đã giao đầy đủ giấy tờ nhà cho A. Nhưng vì một số lý do nên B chưa thể bàn giao nhà cho A nên B đã đề nghị hai bên đã ký với nhau hợp đồng cho thuê nhà và A đồng ý. Tuy nhiên, khi hết thời hạn cho thuê nhà thì B lại không muốn chuyển đi nên hai bên đã xảy ra tranh chấp. Sau khi có được giấy tờ nhà đất thì A đã thế chấp nhà đất trên để vay tiền ngân hàng C trả tiền cho số tiền mà A đã vay người thân để mua nhà đất trên. Vì vậy, Tòa án đã đưa ngân hàng C vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
2. Quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
Điều 73 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi liên quan như sau:
– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có các quyền và nghĩa vụ của đương sự được quy định tại Điều 70 của Bộ luật tố tụng dân sự 2015;
– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có thể có yêu cầu độc lập hoặc tham gia tố tụng với bên nguyên đơn hoặc bên bị đơn;
– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập và yêu cầu độc lập này có liên quan đến việc giải quyết vụ án thì có quyền, nghĩa vụ của nguyên đơn theo quy định tại Điều 71 Bộ luật tố tụng dân sự 2015. Trường hợp yêu cầu độc lập không được Tòa án chấp nhận giải quyết trong cùng vụ án thì người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền khởi kiện vụ án khác;
– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nếu tham gia tố tụng với bên nguyên đơn hoặc chỉ có quyền lợi thì người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan sẽ có quyền và nghĩa vụ của nguyên đơn quy định tại Điều 71 Bộ luật tố tụng dân sự 2015;
Xem thêm bài viết Nguyên đơn trong vụ án dân sự tại đây.
– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nếu tham gia tố tụng với bên bị đơn hoặc chỉ có nghĩa vụ thì người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan sẽ có quyền và nghĩa vụ của bị đơn quy định tại Điều 72 Bộ luật tố tụng dân sự 2015.
3. Quyền yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan
Theo Điều 201 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quyền yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được quy định như sau:
– Trường hợp người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không tham gia tố tụng với bên nguyên đơn hoặc với bên bị đơn thì họ có quyền yêu cầu độc lập khi có các điều kiện sau đây:
+ Việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ;
+ Yêu cầu độc lập của họ có liên quan đến vụ án đang được giải quyết;
+ Yêu cầu độc lập của họ được giải quyết trong cùng một vụ án làm cho việc giải quyết vụ án được chính xác và nhanh hơn.
– Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền đưa ra yêu cầu độc lập trước thời điểm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.
Ví dụ về yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Bà C cho vợ chồng A và B vay tiền. Khi A và B ly hôn và yêu cầu Tòa án giải quyết tài sản chung của hai vợ chồng. Trong trường hợp này, bà C có thể đề nghị Tòa án xem xét đưa mình tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Sau khi được Tòa án chấp nhận thì bà C có thể đưa ra yêu cầu độc lập là buộc vợ chồng A và B đang xin ly hôn phải trả nợ cho mình.
Bên cạnh đó, theo quy định tại khoản 1 Điều 146 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập trong vụ án dân sự phải nộp tiền tạm ứng án phí sơ thẩm, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tiền tạm ứng án phí.
Xem thêm bài viết Các trường hợp được miễn án phí tại đây.
Theo quy định tại Điều 202 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Thủ tục yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được thực hiện theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015 về thủ tục khởi kiện của nguyên đơn. Do đó nếu trường hợp người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không nộp tạm ứng án phí hoặc không nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí đúng thời hạn cho Tòa án thì yêu cầu của họ sẽ bị Tòa án trả lại, không thụ lý yêu cầu.
Mỹ Duyên
Trên đây là chia sẻ của Luật Emerald về “Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.