Nhằm hiện thực hóa quyền và nghĩa vụ của đương sự trong bản án, quyết định của Tòa án và quyết định của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thì bên cạnh việc để cho đương sự tự nguyện thực thi nghĩa vụ của mình, trong một số trường hợp nhất định cần phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành.
Tuy nhiên, bên cạnh những tài sản mà các chủ thể có thẩm quyền được kê biên thì có trường hợp nào mà tài sản không được kê biên khi thi hành án dân sự hay không? Sau đây hãy cùng Luật Emerald tìm hiểu quy định của pháp luật thi hành án dân sự về nhóm tài sản này.
1. Kê biên tài sản là gì?
Khái niệm “kê biên tài sản” là việc ghi lại từng tài sản, cấm việc tẩu tán, phá huỷ để đảm bảo cho công tác thi hành Bản án của Tòa án, Quyết định có hiệu lực của các cơ quan có thẩm quyền. Vậy nên có thể hiểu, khi kê biên tài sản của một người đồng nghĩa với việc hạn chế quyền sở hữu của họ đối với tài sản bị kê biên, người này sẽ tạm thời không được phép sử dụng, định đoạt hay vận chuyển tài sản đó.
Trong pháp luật thi hành án dân sự, kê biên tài sản là một trong những biện pháp cưỡng chế thi hành án được thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền thực hiện khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án, nhằm đảm bảo cho trật tự xã hội ổn định và đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án, quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền được thực thi trên thực tế và đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp cho người được thi hành án.
2. Nguyên tắc kê biên tài sản trong thi hành án dân sự.
Một là, người phải thi hành án được quyền thỏa thuận với người được thi hành án về tài sản kê biên, theo nhiều hình thức và giai đoạn khác nhau trong quá trình thi hành án.
Hai là, không tổ chức kê biên tài sản trong khoảng thời gian pháp luật không cho phép, căn cứ khoản 2 Điều 46 Luật Thi hành án dân sự. Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thể hiện sự tôn nghiêm pháp luật, nhằm trấn áp, trừng trị những hành vi vi phạm. Tuy nhiên, không phải tùy tiện tiến hành việc kê biên tài sản trong khoảng thời gian nào cũng được, mà phải thực thi theo quy định của pháp luật.
Ví dụ, về ngày thường, không được thi hành cưỡng chế trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau. Về các ngày nghỉ, ngày lễ, không được thực hiện việc kê biên vào những ngày nghỉ, lễ mà pháp luật quy định như: Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán, 30/4 – 1/5, Ngày lễ Quốc Khánh,…
Ba là, không được kê biên tài sản đối với một số loại tài sản do pháp luật quy định. Nhằm đảm bảo cho người phải thi hành án có được mức sống tối thiểu bình thường và người họ có nghĩa vụ nuôi dưỡng, hay những tài sản liên quan đến lợi ích công cộng, quốc phòng an ninh.
3. Các loại tài sản không được kê biên
Căn cứ Điều 79 Luật Thi hành án dân sự về những tài sản không được kê biên, cụ thể:
– Tài sản bị cấm lưu thông theo quy định của pháp luật; tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng; tài sản do ngân sách nhà nước cấp cho cơ quan, tổ chức.
Ví dụ, xe ô tô phục vụ công tác chung hoặc xe chuyên dùng do ngân sách cấp bao gồm: xe cứu hỏa, xe cảnh sát, xe cứu thương công cộng…
– Tài sản người phải thi hành án là cá nhân, gồm có:
+ Số lương thực đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người phải thi hành án và gia đình trong thời gian chưa có thu nhập, thu hoạch mới;
+ Số thuốc cần dùng để phòng, chữa bệnh của người phải thi hành án và gia đình;
+ Vật dụng cần thiết của người tàn tật, vật dụng dùng để chăm sóc người ốm;
+ Đồ dùng thờ cúng thông thường theo tập quán ở địa phương;
+ Công cụ lao động cần thiết, có giá trị không lớn được dùng làm phương tiện sinh sống chủ yếu hoặc duy nhất của người phải thi hành án và gia đình;
+ Đồ dùng sinh hoạt cần thiết cho người phải thi hành án và gia đình.
Ví dụ, anh C phải kê biên tài sản là chiếc xe máy theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền để thi hành nghĩa vụ. Tuy nhiên, qua quá trình xác minh, nhận thấy hoàn cảnh của anh C hiện tại khó khăn vì một mình chăm con nhỏ trong bệnh viện, chiếc xe máy là phương tiện anh dùng để mưu sinh hằng ngày khi làm công việc giao hàng. Vì vậy, theo khoản 2 Điều 79 Luật này thì chiếc xe là tài sản của cá nhân không được kê biên.
– Tài sản sau đây của người phải thi hành án là doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ:
+ Số thuốc phục vụ việc phòng, chữa bệnh cho người lao động; lương thực, thực phẩm, dụng cụ và tài sản khác phục vụ bữa ăn cho người lao động;
+ Nhà trẻ, trường học, cơ sở y tế và thiết bị, phương tiện, tài sản khác thuộc các cơ sở này, nếu không phải là tài sản để kinh doanh;
+ Trang thiết bị, phương tiện, công cụ bảo đảm an toàn lao động, phòng, chống cháy nổ, phòng, chống ô nhiễm môi trường.
Ví dụ, bình chữa cháy và thiết bị bảo hộ lao động trong nhà máy sẽ không bị kê biên vì phục vụ cho an toàn lao động, phòng chống rủi ro hay phòng y tế của nhà máy để phục vụ sơ cứu, khám chữa bệnh cho công nhân và các thiết bị như giường bệnh, tủ thuốc là không được phép kê biên.
4. Quy trình kê biên tài sản trong thi hành án dân sự
Căn cứ Điều 80 Luật Thi hành án dân sự hiện hành về thực hiện kê biên tài sản được thực hiện như sau:
1. Khi kê biên, Chấp hành viên phải lập biên bản kê biên. Biên bản kê biên có các nội dung chính sau đây: thời gian, địa điểm, thành phần tham gia; tài sản được kê biên; tài sản khác (nếu có); việc giao bảo quản tài sản; ý kiến của các bên tham gia; các vấn đề phát sinh. Biên bản kê biên có chữ ký của Chấp hành viên, những người tham gia và người lập biên bản.
Trường hợp đã được thông báo hợp lệ mà đương sự hoặc người được ủy quyền vắng mặt thì Chấp hành viên vẫn tiến hành việc kê biên, nhưng phải ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên.
Khi kê biên tài sản là bất động sản thì phải có sự tham gia của đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện thôn, tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế và cơ quan có thẩm quyền quản lý về đất đai tại địa phương.
2. Thực hiện kê biên đối với một số tài sản cụ thể:
a) Trước khi kê biên tài sản là bất động sản ít nhất là 03 ngày làm việc, Chấp hành viên thông báo cho Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền; cơ quan có thẩm quyền quản lý về đất đai; đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện thôn, tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế; đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về thời gian, địa điểm, tài sản kê biên, trừ trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án;
b) Khi kê biên tài sản là nhà ở của người phải thi hành án đang cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ thì Chấp hành viên phải thông báo cho người đang thuê, mượn, ở nhờ biết.
Trường hợp tài sản cho thuê, mượn, ở nhờ mà thời hạn thuê, mượn, ở nhờ vẫn còn thì người đang thuê, mượn, ở nhờ có quyền tiếp tục được thuê hoặc lưu cư đến thời điểm cơ quan thi hành án dân sự giao tài sản cho người mua tài sản hoặc người nhận tài sản để trừ vào tiền được thi hành án. Quyền, lợi ích hợp pháp của người thuê, mượn, ở nhờ thực hiện theo quy định của pháp luật.
Nếu người thuê, mượn, ở nhờ có hành vi chống đối, cản trở việc thi hành án thì Chấp hành viên buộc họ, những người khác có mặt tự chuyển tài sản và ra khỏi nhà, kể cả chưa đến hạn theo hợp đồng. Trường hợp họ không tự nguyện thực hiện thì Chấp hành viên yêu cầu lực lượng cưỡng chế đưa họ cùng tài sản ra khỏi nhà bị kê biên;
c) Khi kê biên quyền sử dụng đất, phương tiện giao thông, tài sản là quyền sở hữu trí tuệ hoặc các tài sản khác phải đăng ký theo quy định của pháp luật, Chấp hành viên yêu cầu người phải thi hành án, người đang quản lý giấy chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng tài sản và các giấy tờ khác có liên quan phải nộp các giấy tờ đó cho cơ quan thi hành án dân sự;
d) Đối với phương tiện giao thông đang được khai thác sử dụng thì sau khi kê biên, Chấp hành viên thu giữ hoặc giao cho người phải thi hành án, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng, bảo quản nhưng không được thay đổi kết cấu hiện trạng tài sản, chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp hoặc thực hiện các giao dịch khác đối với tài sản.
Trường hợp giao cho người phải thi hành án, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng phương tiện giao thông thì Chấp hành viên cấp cho người đó biên bản thu giữ giấy đăng ký để phương tiện được phép tham gia giao thông;
đ) Khi kê biên đồ vật, nhà ở, công trình xây dựng hoặc tài sản khác mà người phải thi hành án hoặc người đang quản lý, sử dụng, bảo quản tài sản vắng mặt hoặc không thực hiện theo yêu cầu của Chấp hành viên thì tùy từng trường hợp cụ thể mà Chấp hành viên tổ chức cưỡng chế mở khóa, mở gói; buộc ra khỏi nhà, công trình xây dựng, tài sản gắn liền với đất; các biện pháp cần thiết khác để tiến hành kê biên, cưỡng chế, kiểm tra hiện trạng. Người phải thi hành án phải chịu trách nhiệm về các thiệt hại do việc cưỡng chế;
e) Việc kê biên đối với tàu bay, tàu biển để thi hành án được thực hiện theo quy định của pháp luật về bắt giữ tàu bay, tàu biển.
3. Khi kê biên mà phát hiện thêm tài sản khác của người phải thi hành án tại địa điểm kê biên chưa có trong quyết định kê biên thì Chấp hành viên kê biên tài sản đó và ghi nhận trong biên bản kê biên. Ngay sau khi kết thúc việc kê biên, Chấp hành viên phải ra quyết định kê biên bổ sung đối với tài sản đó.
Trường hợp cần thiết, Chấp hành viên sửa đổi, bổ sung quyết định kê biên theo quy định tại khoản 2 Điều 52 của Luật này.
Minh Thư
Trên đây là giải đáp của Luật Emerald về câu hỏi “Tài sản nào không được kê biên khi thi hành án dân sự?”. Nếu các bạn cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, các bạn có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn!