Trong quá trình tiến hành tố tụng, điều tra là hoạt động không thể thiếu trong việc xác minh tội phạm để xử lý đúng người, đúng tội. Trong các biện pháp điều tra, biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt được tiến hành trên cơ sở ứng dụng thành tựu khoa học, kỹ thuật về lĩnh vực âm thanh, hình ảnh,… để bí mật thu thập thông tin, tài liệu nhằm phục vụ công tác điều tra, giải quyết vụ án một cách nhanh chóng.
Vậy các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt là gì? Khi nào áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt? Để hiểu rõ hơn về vấn đề này theo quy định của pháp luật, quý bạn đọc hãy cùng Luật Emerald tìm hiểu nhé.
1. Các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt
Theo quy định tại Điều 223 BLTTHS 2015, sau khi khởi tố vụ án, trong quá trình điều tra, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có thể áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt sau:
– Ghi âm, ghi hình bí mật;
– Nghe điện thoại bí mật;
– Thu thập bí mật dữ liệu điện tử.
Các thông tin, tài liệu thu được bằng việc áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt có thể làm chứng cứ để giải quyết vụ án.
Các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt được tiến hành một cách bí mật nên các biện pháp này sẽ ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân như quyền được giữ bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác. Do đó, các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt chỉ được áp dụng trong việc điều tra các vụ án về:
– Tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về ma túy, tội phạm về tham nhũng, tội khủng bố, tội rửa tiền;
– Tội phạm khác có tổ chức thuộc loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Vì đây là những loại tội phạm có tổ chức chặt chẽ, phương thức, thủ đoạn phạm tội và che dấu tội phạm tinh vi, xảo quyệt, đối tượng phạm tội thường ngoan cố, chống đối đến cùng, thiếu hợp tác với cơ quan tố tụng dẫn tới các biện pháp điều tra tố tụng thông thường không mang lại hiệu quả hay hiệu quả thấp.
2. Thẩm quyền, trách nhiệm quyết định và thi hành quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt
Theo quy định tại Điều 225 BLTTHS 2015, thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp tố tụng đặc biệt: Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh, Thủ trưởng Cơ quan điều tra quân sự cấp quân khu trở lên tự mình ra quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt hoặc theo yêu cầu của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu.
Trường hợp vụ án do Cơ quan điều tra cấp huyện, Cơ quan điều tra quân sự khu vực thụ lý, điều tra thì Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp huyện, Thủ trưởng Cơ quan điều tra quân sự khu vực đề nghị Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh, Thủ trưởng Cơ quan điều tra quân sự cấp quân khu xem xét, quyết định áp dụng.
Nội dung quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt: phải ghi rõ thông tin cần thiết về đối tượng bị áp dụng, tên biện pháp được áp dụng, thời hạn, địa điểm áp dụng, cơ quan tiến hành biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt và các nội dung khác của văn bản tố tụng.
Lưu ý: Quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt phải được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành. Thủ trưởng Cơ quan điều tra đã ra quyết định áp dụng có trách nhiệm kiểm tra chặt chẽ việc áp dụng biện pháp này, kịp thời đề nghị Viện kiểm sát hủy bỏ nếu xét thấy không còn cần thiết.
Cơ quan thi hành quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt: Cơ quan chuyên trách trong Công an nhân dân, Quân đội nhân dân.
Lưu ý: Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền và người thi hành quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt phải giữ bí mật.
3. Thời hạn áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt
Thời hạn áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt là khoảng thời gian tối đa mà pháp luật cho phép để tiến hành biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt. Thời hạn áp dụng điều tra tố tụng đặc biệt được quy định tại Điều 226 BLTTHS 2015 là không quá 02 tháng kể từ ngày Viện trưởng Viện kiểm sát phê chuẩn. Trường hợp vụ án phức tạp thì có thể gian hạn nhưng việc gia hạn không quá thời hạn điều tra theo quy định của BLTTHS 2015.
Xem thêm bài viết Thời hạn điều tra vụ án hình sự tại đây.
Trường hợp cần gia hạn thời gian điều tra thì chậm nhất là 10 ngày trước khi hết thời hạn áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt, Thủ trưởng Cơ quan điều tra đã ra quyết định áp dụng phải có văn bản đề nghị Viện trưởng Viện kiểm sát đã phê chuẩn xem xét, quyết định việc gia hạn.
4. Sử dụng thông tin, tài liệu thu thập được bằng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt
Như đã trình bày ở trên, biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân như quyền được giữ bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác. Do đó, các thông tin, tài liệu thu thập được bằng biện pháp này chỉ được sử dụng vào việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự; các thông tin, tài liệu không có liên quan đến vụ án phải được tiêu hủy kịp thời.
Các thông tin, tài liệu thu thập được bằng việc áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt có thể dùng làm chứng cứ để giải quyết vụ án.
Lưu ý: Nghiêm cấm việc sử dụng thông tin, tài liệu, chứng cứ thu thập được vào mục đích khác.
Cơ quan điều tra có trách nhiệm thông báo ngay kết quả việc áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt cho Viện trưởng Viện kiểm sát đã phê chuẩn.
5. Hủy bỏ việc áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt
Theo quy định tại Điều 228 BLTTHS 2015, Viện trưởng Viện kiểm sát đã phê chuẩn quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt phải kịp thời hủy bỏ quyết định đó khi thuộc một trong các trường hợp:
– Có đề nghị bằng văn bản của Thủ trưởng Cơ quan điều tra có thẩm quyền;
– Có vi phạm trong quá trình áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt;
– Không cần thiết tiếp tục áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
Trường hợp khi xét thấy không cần thiết tiếp tục áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt, Thủ trưởng Cơ quan điều tra quân sự cấp tỉnh, Thủ trưởng Cơ quan điều tra quân sự cấp quân khu trở lên phải có văn bản đề nghị Viện trưởng Viện kiểm sát đã phê chuẩn ra quyết định hủy bỏ quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
Khi thấy có căn cứ để hủy bỏ quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 228 BLTTHS 2015, Viện trưởng Viện kiểm sát đã phê chuẩn ra quyết định hủy bỏ quyết định đó và gửi cho Thủ trưởng Cơ quan điều tra đã ra quyết định trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định hủy bỏ để chuyển ngay quyết định đó đến cơ quan tiến hành biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt để kết thúc ngay việc áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
Mỹ Duyên
Trên đây là bình luận, chia sẻ của Luật Emerald về “Các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt”. Nếu Quý vị cần giải đáp thắc mắc hoặc cần tư vấn về các vấn đề pháp lý, Quý vị có thể liên hệ trực tiếp đến hotline 1900 299 289 hoặc gửi câu hỏi đến website emeraldlawfirm.vn hoặc email Emerald.VAA@gmail.com để được hỗ trợ, giải đáp kịp thời. Trân trọng cảm ơn.